మరునాటి ఉదయం బహిరంగంగా విరాట్ ను వంద కొరడాదెబ్బలు కొట్టారు. ఆయననెవరూ గుర్తించలేదు. ఆచ్ఛాదనలేని వీపుమీద మొదటి కొరడాదెబ్బ పడినప్పుడు మాత్రం బాధతో అరిచాడు. తరువాతి దెబ్బల్ని పళ్ళ బిగువున భరించాడు. డెబ్బైయవ కొరడాదెబ్బ పడే సమయానికి స్పృహ తప్పి పడిపోయాడు. వంద దెబ్బలు ముగిశాకా చచ్చిన జంతువును ఈడ్చుకుపోయినట్టు విరాట్ ను అక్కడినుంచి తీసుకువెళ్ళి అతని గదిలో పడేశారు.

విరాట్ కి స్పృహ వచ్చేసరికి తన చెరసాల గదిలో పడుకునివున్నాడు. ఎర్రటి నిప్పుకణికలపై పడుకున్నట్టుగా అనిపించిందతనికి. ఫాలభాగం చల్లగా ఉంది. మూలికల వాసన వచ్చింది. కళ్ళు కొంచెం తెరిచి చూశాడు. చెరసాల అధికారి భార్య అతని పక్కన ఉంది. ముఖం మీద నీళ్ళు చిలకరిస్తోంది. ఆమె కళ్ళలో తొణికిసలాడుతున్న జాలిని, దయను గమనించాడు. శారీరకంగా బాధను అనుభవిస్తున్న ఆ క్షణంలో కూడా ఎదుటి మనిషిలో కరుణను కలిగించడంలోనే కష్టానికి సాఫల్యం ఉందని విరాట్ గమనించాడు. ఆమెవైపు చూసి చిరునవ్వు నవ్వాడు. తనబాధ మర్చిపోయాడు.

రెండవరోజుకి తనంతట తాను లేవగలిగి, నడవగలిగిన ఓపిక వచ్చింది. ఒక్కో అడుగువేస్తుంటే ప్రతిఆడుగు కింద ఒక నూతన ప్రపంచ నిర్మాణం జరుగుతున్నట్లుగా అనిపించింది. మూడవ రోజుకి గాయాలు కొద్దిగా నొప్పి తగ్గాయి. శారీరకంగానూ, మానసికంగానూ కొద్దిగా పుంజుకున్నాడు.

తరువాత తరువాత పెద్దగా కదలకుండా మౌనంగా కూర్చునేవాడు. రాతి పైకప్పునుంచి పడే నీటిబొట్ల ఆధారంగా గడుస్తున్న కాలాన్ని లెక్కించేవాడు.

ఒక మహానిశ్శబ్దం అసంఖ్యాక క్షణాలుగా, లిప్తలుగా విడిపోతుంది. అవన్నీ కలిసి రాత్రిపగలుగా అవతరిస్తాయి. మనిషి జీవితమూ అంతే! వేలాది రాత్రీపగళ్ళతో జీవితం గడిచిపోతుంది. వృద్ధాప్యం వచ్చేస్తుంది.

విరాట్ తో మాట్లాడటానికి ఎవరూ రాలేదు. చుట్టూవున్న గాఢాందాకారం ఆత్మను మూడా ఆవరించినట్లయింది. అయినా ఆయనలో అనేక జ్ఞాపకాల సెలయేళ్ళు ప్రవహించడం మొదలయింది. ఆ సెలయాళ్ళ నిర్మలజలంతో నిండిన గతస్మృతుల సరోవరంలో అతని జీవితం అంతా ప్రతిబింబించింది. జీవితసారం అవగతమైంది. అప్పుడు శకలాలు శకలాలుగా అనుభవంలోకి వచ్చిన జీవితసత్యాలు అన్నీ ఏకమై ఒక్కసారిగా సాక్షాత్కరించినట్లయింది. ఈ గాఢాంధాకారంలో, ఒంటరిగా అలౌకికమైన స్థితిలో రాగద్వేషాలు, మమతానురాగాలు, 'నా' అనే భావనకు దూరంగా సమాజాన్ని గురించి ఆలోచించనప్పుడు ఎప్పుడు లేనంతగా నిర్మలమైపోయింది విరాట్ మనసు.

రోజురోజుకూ జీవితంపట్ల ఆయన దృక్పథం స్పష్టం కాజొచ్చింది. ఆ అంధకారంలోనే అనేక విషయాలు స్పష్టమైన రూపు తొడగసాగాయి. ఆయన ఆత్మదృష్టి ముందు వాటి అసలు రుపాలు ఆవిష్కృతమవసాగాయి. ఆత్మావలోకనంలో ఆయనకు చాలా ఆనందం కలిగించింది.

ఆ అంధకారంలో, ఏకాంతంలో తనను తాను మరిచిపోయి, వివిధరూపాల్లో విశ్వమంతా వ్యాపించి ఉన్న పరమాత్మ విశ్వరూపాన్ని లోతుగా అర్థం చేసుకోసాగాడు.

రోజురోజుకూ విరాట్ దృష్టి మరింత స్పష్టమవుతున్నడి. ఆ అంధకారంలోనే అన్ని విషయాలు వాటంతట అవే కొత్త రూపాలు ధరించి విరాట్ జ్ఞానదృష్టికి దర్శనమిస్తున్నాయి. ఆయన అంతరంగంలోని అన్ని విషయాలు మరింత స్పష్టం కాజొచ్చాయి. ఆత్మావలోకనంలో ఆయనకు చాలా అనందం కలిగింది. చీకటిలో, తన స్వభావానికి తెలియని ఒంటరితనంలో మానవసంబంధాలకు దూరంగా ఉండండంతో ఆయన అనంతరూపాలు కలిగిన దివ్యత్వం శక్తి ఏమిటో మరింత బాగా తెలుసుకోగలిగారు. ఊహాకల్పిత నిర్మాణాల మధ్య ఆయన స్వేచ్చగా, స్వతంత్రంగా విహరించగలుగుతున్నారు. అయితే కొత్త చిగుళ్ళు వేయలేని మోడులాగా గంటలకు గంటలు తాను గాఢాంధాకారంలోకి, భూగర్భంలోని నల్లటి రాతిపొరల్లోకి కూరుకుపోతున్నట్టు ఆయనకు అనిపించింది.

విరాట్ ఇలా పద్దెనిమిది రోజులు తన ఇచ్చా ప్రపంచమ్నుంచి విడివడి, ఆత్మావలోకనపు అలౌకికానందంలో మునకలు వేశాడు. తన తప్పిదాలకు ప్రాయశ్చిత్తంగా తాను చేపట్టిన ఖైదీజీవితం ఆయనకు ఆనందదాయకంగా అనిపించింది. దివ్యజ్ఞానికి సంబంధించిన శాశ్వత చైతన్యం ముందు పాపాలు, పరిహారాలు, ఊహాకల్పితాలు మరియు స్వాప్నికదృశ్యాలుగా అనిపించింది.

కాని పందొమ్మిదవరోజున రాత్రి వచ్చిన ఒక ఆలోచన అంకుశంపోటుతో విలవిలలాడుతూ నిద్రనుంచి మేల్కొన్నాడు. ఆతని దేహం భయంతో వణికిపోయింది. వాయుప్రభంజనంలో కొట్టుకునే ఆకుల్లాగా ఆయన చేతివేళ్ళు వణికిపోయాయి. ఆయనను అంతగా కదిలించిన ఆలోచన ఏమంటే - ఒకవేళ ఆ ఖైదీ తనను మోసంచేసి నెల తరువాత తిరిగి రాకపోతే? ప్రమాణాలకు కట్టుబడకపోతే? అసలు తనను మర్చిపోతే? సంవత్సరాల తరబడి తన శరీరంలో రక్తమాంసాలు ఉడిగిపోయే వరకు, తన నాలుక పిడిచగట్టుకుపోయేవరకు ఇక్కడే, ఈ కారాగారంలోనే ఉండిపోవాల్సివస్తుందేమో!

ఈ ఆలోచన కలగడంతో ఆయనలో బతకాలన్న కోరిక నాగుపామువలె పడగవిప్పి, అప్పటిదాకా తనను కమ్మిన పొరల్లన్నింటీని బద్దలు చేసుకొని బయటకు వచ్చింది. కాలానికి సంబంధించిన చైతన్యప్రవాహం ఆయన ఆత్మలో ప్రవేశించడం ప్రారంభమయింది. దానిటొ పాటే భయాలు, ఆశలు, ఐహికప్రపంచానికి సంబంధించిన అన్ని ఈతిబాధలు ఆయన ఆత్మను ఆవహించుకోసాగాయి. అనంతరూపాల్లొ వ్యాప్తమై ఉన్న భగవంతునిపై కూడా దృష్టిని నిలపలేక పోతున్నాడు. తన గురించి మాత్రమే ఆలోచించగలుగుతున్నాడు. ఆయన కళ్ళు వెలుగుకోసం, సూర్యోదయంకోసం తపించిపోతున్నాయి. ఆ చీకటిగుహలో ఇంతవరకు కుంచించుకుఫొయిఉన్న ఆయన శరీరానికి ఇప్పుడు పరిగెత్తాలాని, గంతులు వేయాలని అనిపిస్తోంది. తన భార్యాపిల్లలు, ఇల్లూఆస్తులు, ప్రాపంచిక ఆకర్షణలకు సంబంధించిన ఆలోచనలతో ఆయన మనసు నిండిపోయింది.

నిశ్చలంగా ఉన్న చెరువు నీటిలోకి మురికినీళ్ళు ప్రవేశించినట్టు, జీవితాతం చెరసాలలోనే మగ్గాల్సి వస్తుందేమో అన్న ఆలోచన ప్రశాంతంగా గడిచిపోతున్న కాలాన్ని క్షణమొక యుగంలా గడిచేలా చేసింది. చెరసాల పైకప్పు నుంచి పడుతున్న నీటిబిందువులు ఇప్పుడు చాలా ఆలస్యంగా, భారంగా పడుతున్నట్టు అనిపించసాగాయి.

ఆయన ఆ గుహలో ధైర్యంగా ఉండలేకపోతున్నడు. ఆ కొండజాతి మనిషి తనను మర్చిపోయి, తను శాశ్వతంగా ఇక్కడే, ఈ నిశ్శబ్దంలోనే ఉండిపోవలసి వస్తుందేమోనన్న ఆలోచన ఆయనలో అశాంతిని రేపింది. పంజరంలో పక్షిలాగా ఆ చిన్నగదిలో అటూఇటూ వెర్రిగా తిరిగేవాడు. ఆ గుహగోడల్ని తిట్టేవాడు. శపించేవాడు. తనను తాను తిట్టుకునేవాడు. దేవుళ్ళని, మహారాజుని దూషించేవాడు. రక్తం కారుతున్న వేళ్ళతో బండరాళ్ళను బద్దలుకొట్టే ప్రయత్నం చేసేవాడు. తలవంచి పరుగున వెళ్ళి చెరసాల ద్వారానికి తలతో ఢీకొట్టేవాడు. స్పృహ కోల్పోయేంతవరకు అలా మోదుతూనే ఉండేవాడు. స్పృహ రాగానే మళ్ళీ అదే పని చేసేవాడు.

పద్దెనిమిదోరోజు నుంచి పౌర్ణమి వచ్చేదాకా విరాట్ జీవితం భయంకరంగా గడిచింది. ఆహారాపానీయాలను సరిగ్గా తీసుకోలేకపోయాడు. ఆయన దేహం ఉద్వేగంతో దహించుకుపోయింది. నీటిబిందువు జారిపడినప్పుడల్లా కాలాన్ని లెక్కించేవాడు. ఆయన దృష్టంతా ఒకరోజు గడిచి మరోరోజు రావడం మీదనే. ఈ ధ్యాసలో పడి కనుబొమ్మలపై వెంట్రుకలు తెల్లబడడంలాంటి విషయాల్ని ఆయన గమనించలేదు.

(సశేషం)